Home / فِله خوری

فِله خوری

زاییدن بزها در ایراج ازاواخر بهمن ماه آغاز میشود و به قول ایراجیها شلوغیش تا اواسط اسفند ماه است اما چرا زاییدن بزها در اسفند ماه است؟؟این کار تنظیم شده است در ایراج به بز نر (تَکه) میگویند هر سال چوپان ایراج اعلام میکند که تکه ها را از گله جدا کنید اگراین کار انجام نشود بزها آبستن میشوند و یا در اوج سرما ویا گرما میزانید وباعث تلفات بزغاله میشودالبته  ایراجیها به بزغاله تازه متولد شده (کَرّه)میگویند تکه ها را از گله جدا میکنند ودر طویله ویا آغل جدا از بزها نگهداری میکنند واواخر شهریورماه دوباره تکه ها را وارد گله میکنند ومیگویند فصل (تکه دُوی شده)  وتکه ها در این فصل مست شده و به دلیل اینکه ادرار خود را میخورند بوی بسار بدی میدهند وکلا در این مدت اگر تکه کسی بعد از برگشتن گله از صحرا به خانه نیاید کسی دنبالش نمیرود چون میدانند با یک بز بر خورده و به خانه دیگری رفته و…بعداز چند وقت این حالت فروکش میکند

وقتی که بزها آبستن میشوند باید از نظر آذوقه بیشتر به آنها رسید بعضیها آبستن بودن بز را نمیتوانند تشخیص بدهند واز افرادی که وارد هستند کمک میگیرند معمولا هر چه از آبستن بودن آنها میگذرد مایه (پستان) انها بزرگتر میشود به طوری که در روزی که میخواهند بزایند مایه شان بسیار سفت ومتورم میشود حتی تا نزدیکی زمین هم میرسد آنهایی که وارد باشند آن روز بز را به گله نمیفرستند و بز غاله در خانه به دنیا می آید اما معمولا در اسفند ماه چوپان یک خر را که خورجینی روی آن انداخته به همراه خود میبرد تا بزهایی که میزایند بزغاله هاشان  رادر این خورجین قرار دهدوبعد از برگشت از صحرا بزغاله ها را به صاحبانشان تحویل میدهد وچند تایی را نیز در توبره ای که در پشتش دارد قرار میدهد وجالب اینجاست که دقیقا میدانند هر بزغاله از چی کسی است

در قدیم رسم بود بعد از زاییدن بز به چوپانی که آن روز همراه گله بود(نان یاذرت،ارزن ،جو ،باقلاو…)میدادند اما بعدها تغییر کرد مثلااگر بزی در گله میزایید به چوپان ١٠٠ تومان میدادند واگر در خانه میزایید نصف این مبلغ را میدادند

پس از زاییدن بز حسابی بهش میرسند وبرای اینکه تقویت شود ویا به قول ایراجیها (شیر وا) شود به او پنبه تخم وجو و… میدهند شیر سه روز اول بز فرق میکند مایع غلیظ زرد رنگی است که با آن فله میگویند وحتما بزغاله باید در این سر روز دو وعده از این فله بخورد که خاصیت زیادی دارد تا بعدا کمتر دچار بیماری شود فله خوراکی است که طرفداران زیادی هم دارد همان طور که ماست درست میکنند فله هم به همین صورت است شیر را گرم میکنند یک یا دو قاشق فله به آن اضافه میکنند وچند ساعتی که بماند سفت میشود البته زیره هم به آن میزنند که واقعا خوشمزه میشود وبرای صبحانه از آن استفاده میکنند

معمولا بعد از سه روز که بزغاله فله خورد دیگر فقط یک وعده به او شیر میدهند آن هم صبح تا صبح ویک وعده آن را هم خودشان استفاده میکنندواز آن ماست وکشک ومسکه و… میگیرند بزغاله ها بعد از٢٠ روز یواش یواش شروع به خورد علف میکنند وحدودا بعد از دوماه هم از شیر گرفته میشوند ایراجیها به گرفتن بزغاله از شیر میگویند(کره مون را رُگاش کردیم)

اما همیشه هم زاییدن بزها در اسفند ماه اتفاق نمیفتد دربعضی از آغلها که تکه ها آزادی بیشتری دارند بزها پیش از موعد آبستن میشوند به بزی که خارج از فصل بزاید میگویند بزمان (کُرپه)آبستن بوده یا مثالهای دیگری مثل (بزمان قوسی زاییده، چله ای زاییده،درو جو زاییده) وبه بزهایی که در فصل خودشان بزایند میگویند موسمی زاییده

اما بزغاله هایی هستند که باید یک سال دیگر آبستن شوند اما یک سال زودترآبستن میشوند به اینها میگویند بزمان (کابو یا کاپو)آبستن شده

همچنین هر بزی نسبت به شکل ظاهریش اسم خاصی دارد مثلا(بز  عروسو,خچو،دوگلو،کمری،بزکل،کولار،رش،گوش بل و….)

فله . [ ف َل ْ ل َ / ل ِ / ف َ ل َ / ل ِ / ف ُل ْ ل َ / ل ِ / ف ُ ل َ / ل ِ ] (اِ) شیر اول حیوان نوزاییده که چون بر آتش نهند منجمد شود و مایه ٔ پنیر گردد. آغوز. لبا. (فرهنگ فارسی معین ). زهک . لبا. آغوز. گورماست . ماک . (یادداشت مؤلف ) : کنیزک با طبق فله بردست نهاده ، سرگشاده زیر منظره ٔ مهدی بگذشت ، مهدی فرونگرست ، فله بدید آرزوش کرد. (ترجمه ٔ تاریخ طبری ).

نوآیین مطربان داریم و بربطهای کوبنده

مساعد ساقیان داریم و ساعدهای چون فله .

 کهره . [ ک َ رَ / رِ ] (اِ) بزغاله ٔ شیرمست را گویند. (برهان ) (فرهنگ رشیدی )(آنندراج ). بزغاله ٔ شیرمست و بزغاله ٔ شش ماهه . (ناظم الاطباء). اسم فارسی جدی است . (فهرست مخزن الادویه ). در فارس (شیراز و کازرون )، کهره ۞ (بزغاله ٔ شیرخوار).

تکه . [ ت َ ک ِ / ک َ ] (اِ) بز نررا گویند. (فرهنگ جهانگیری ) (انجمن آرا) (آنندراج ) (فرهنگ رشیدی ). بزی را گویند که سرکرده و پیشرو گله ٔگوسفندان باشد و بز نر را نیز گفته اند اعم از بز کوهی و غیرکوهی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.